Türkiye’nin Ticaretinde 25 Yılda İhracat 9 Kat Arttı

Son 25 yılda Türkiye’nin ihracatı 31,3 milyar dolardan 273,3 milyar dolara çıkarak 9 kat arttı. Dijital dönüşüm hız kazandı.

Ticaret Bakanlığı, Türkiye’nin son 25 yıl içinde dış ticaret, ihracat destekleri, gümrük işlemleri, iç ticaret ve dijitalleşme konularında kaydettiği ilerlemeleri detaylandırdı. Bakanlığın verilerine göre, 2001 yılında 31,3 milyar dolar olan mal ihracatı, 2025 yılı itibarıyla 273,3 milyar dolara ulaşarak yaklaşık 8,7 kat artış gösterdi. Hizmet ihracatı ise aynı dönemde 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara çıkarak 8 katın üzerinde bir büyüme sağladı. Türkiye’nin dünya hizmet ihracatındaki payı yüzde 0,89’dan yüzde 1,28’e yükselirken, hizmet ticaretindeki fazla 63,5 milyar dolar olarak kaydedildi. Toplam mal ve hizmet ihracatının 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 396 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

İhracatın artışında markalaşma ve KOBİ’lere yönelik destek programlarının etkisi belirginleşti. 2004 yılında hayata geçirilen TURQUALITY Destek Programı çerçevesinde günümüzde 411 firma ve 443 marka destekleniyor. Ayrıca, yaklaşık 19 bin KOBİ, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE) projelerinden faydalandı. Ticari işlemlerin dijitalleşmesi açısından MERSİS, 2,6 milyondan fazla şirket ve ticari işletmeye dijital hizmet sunarak önemli bir rol üstleniyor. Aktif kullanıcı sayısı ise 3,6 milyonu geçti.

İhracat finansmanında Türk Eximbank’ın sermayesi 200 milyar liraya çıkarıldı ve 2001 yılında 2 olan şube sayısı 25’e ulaştı. Banka, ayrıca 7 irtibat bürosuyla ihracatçılara hizmet vermekte. Eximbank’ın 2026 yılı sonuna kadar ihracatçılara 59 milyar dolarlık reeskont kredisi sağlaması hedefleniyor. İhracatı Geliştirme AŞ (İGE) aracılığıyla, 22 Haziran itibarıyla ihracatçılara 291,4 milyar liralık krediye 255,1 milyar lira kefalet sağlandı. Yıl sonuna kadar Türkbank üzerinden de 100 milyar liralık ihracat reeskont kredisi verilmesi planlanıyor.

Dış ticaret hacmindeki artışla birlikte gümrük altyapısında da dijitalleşme ve modernizasyon çalışmaları yapıldı. Kağıtsız Gümrük Projesi kapsamında Tek Pencere Sistemi ile 26 kurum tarafından düzenlenen 192 belge tek noktadan temin edilebilir hale getirildi. E-ihracatta E-Kolay İhracat Platformu devreye alındı ve bu platform, firmalara hedef pazar seçiminden dijital pazarlama, lojistik ve ödeme sistemlerine kadar çeşitli alanlarda bilgi sağlıyor.

Türkiye’nin dış ticaret kapasitesindeki büyümeye paralel olarak kara yolu gümrük kapılarında da modernizasyon yatırımları gerçekleştirildi. Şu ana kadar 19 kara yolu gümrük kapısı yenilendi ve stratejik geçiş noktaları CCTV, X-Ray, plaka tanıma ve araç altı görüntüleme sistemleriyle donatıldı. Gümrüklerde tasfiyelik hale gelen eşya ve araçların satışları da elektronik ortamda gerçekleştiriliyor. Elektronik ihale sistemi 1,4 milyon kullanıcıya ulaştı. 2026 itibarıyla 4 bin 562 farklı gümrük tarife istatistik pozisyonunda ilave gümrük vergisi uygulanacak ve yılın ilk beş ayında 280 ticaret politikası savunma önlemi yürürlüğe girdi.

İç ticarette ise ikinci el otomotiv, taşınmaz ve kuyum ticaretinde kayıtlı yapının güçlendirilmesi için yetki belgesi sisteminde işletme sayıları arttı. Haziran itibarıyla ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinde 84 bin 912, taşınmaz ticaretinde 80 bin 818 ve kuyum ticaretinde 15 bin 17 işletme yetki belgesi aldı. Böylece bu üç alanda yetki belgesine sahip işletmelerin toplam sayısı 180 bini aştı.

Tüketicinin korunmasına yönelik denetimlerde 2011-2026 döneminde yaklaşık 59 bin 338 işletmede 64 bin 190 parti ürün kontrol edildi. Fahiş fiyat artışlarına yönelik çalışmalar kapsamında ise bugüne kadar 238 binden fazla işletme ve 1,85 milyonun üzerinde ürün denetlendi. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından fahiş fiyat artışı ve stokçuluk nedeniyle uygulanan idari para cezalarının toplamı 1,3 milyar lirayı geçti.

Tarım ürünlerinin ticaretine yönelik lisanslı depoculuk sisteminde faaliyet gösteren şirket sayısı 266’ya, toplam depolama kapasitesi ise 14,4 milyon tona ulaştı. Türkiye Ürün İhtisas Borsası’nın faaliyete geçtiği 2019’dan bu yana elektronik ürün senedi işlem hacmi 425 milyar lirayı aştı. Ticarette yeşil dönüşüm, yeni dönemin önemli bir başlığı haline geldi. Responsible Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında şirketlerin sürdürülebilirlik ve bilişim danışmanlığı giderleri 5 yıl boyunca yüzde 50 oranında ve toplam 17,64 milyon liraya kadar destekleniyor. Haziran itibarıyla programdan 166 firma yararlanıyor.

Ticaret Bakanlığı, gelecekte ihracattaki niceliksel büyümenin yanı sıra daha yüksek katma değer, güçlü Türk markaları, yeni küresel pazarlar, dijital ticaret, rekabetçi üretim, güçlü KOBİ’ler ve sürdürülebilirlik odaklı bir ticaret yapısının hedeflendiğini duyurdu.