Riskli Yapı Tespiti Süreci: Kentsel Dönüşümdeki Aşamalar
Riskli yapı tespiti, kentsel dönüşüm sürecinin kritik bir parçasıdır. Tespit sürecinin aşamaları ve sonuçları hakkında detaylar.
Türkiye’nin deprem riski yüksek bölgelerinde kentsel dönüşüm süreçlerinin en önemli unsurlarından biri, riskli yapı tespitidir. Bu süreç, binaların mevcut durumunu ortaya koyarak, yapının deprem dayanıklılığını değerlendirmenin yanı sıra, tahliye, yıkım, yeniden inşa veya güçlendirme gibi seçenekleri de gündeme getirir. 6306 sayılı Kanun çerçevesinde, kat maliklerinden sadece birinin başvurusu ile riskli yapı tespit süreci başlatılabilir.
Riskli yapı tespiti nasıl gerçekleşiyor?
Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) Başkanı Sinan Türkkan’ın verdiği bilgilere göre, uzman kuruluşlar tarafından yapılan incelemelerde, binanın taşıyıcı sistemi ve deprem performansı çeşitli aşamalardan geçirilerek değerlendirilmektedir.
İlk olarak, yapının mevcut taşıyıcı sistemi incelenir. Binanın durumu, ölçümleri ve varsa taşıyıcı sistem projesi üzerinden statik rölövesi çıkarılır. Ardından, binanın bulunduğu zemin özellikleri de göz önünde bulundurularak detaylı bir değerlendirme yapılır. Bununla birlikte, beton dayanımının belirlenmesi amacıyla kolon ve diğer taşıyıcı elemanlardan karot numuneleri alınır ve bu numuneler üzerinden betonun mevcut dayanım seviyesi tespit edilir.
Taşıyıcı sistemde kullanılan demirlerin durumu da titizlikle incelenir. Kolon ve kirişlerdeki donatıların türü, çapı, sayısı ve etriye kancaları kaydedilir. Ayrıca, taşıyıcı sistem içerisindeki demirlerde paslanma veya korozyon olup olmadığı kontrol edilir. İlerlemiş korozyon, taşıyıcı elemanların dayanıklılığını olumsuz etkileyebileceği için bu durum risk değerlendirmesinde dikkate alınır. Kolon, kiriş ve diğer taşıyıcı elemanlarda bulunan çatlaklar da incelenerek fotoğraflanır ve raporlanır.
Tüm bu veriler, bilgisayar ortamındaki analiz programlarına aktarılır ve binanın deprem performansı hesaplanarak teknik bir rapor hazırlanır. Bu aşamaların ardından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlarca hazırlanan riskli yapı tespit raporu ilgili sisteme işlenir.
Riskli yapı raporu sonrası süreç
Riskli yapı tespitinin ardından süreç yalnızca teknik inceleme ile sınırlı kalmaz. Kararın kesinleşmesi ile birlikte bina için hukuki ve idari aşamalar da başlar. Riskli olduğu tespit edilen yapı için karar tapuya işlenir ve bu karar maliklere e-Devlet, muhtarlık ilanı ve tebligat gibi yöntemlerle bildirilir. Maliklerin bu karara itiraz etme hakları bulunur ve itiraz süresi tebliğ tarihinden itibaren 15 gündür. Yapılan itirazlar, akademisyenler ve teknik uzmanlardan oluşan bir heyet tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.
Yıkım süreci ne zaman başlar?
Riskli yapı kararına itiraz edilmemesi veya yapılan itirazın reddedilmesi halinde karar kesinleşir. Bu aşamadan sonra maliklere yapıyı tahliye ederek yıktırmaları için 60 günlük bir süre verilir. Eğer bina bu süre içinde tahliye edilmezse, 30 günden az olmamak üzere ek süre tanınır. Verilen sürelerin sonunda bina hâlâ tahliye edilmemiş veya yıkılmamışsa, idari yıkım süreci devreye girer.
Yeniden yapım veya güçlendirme seçenekleri
Riskli yapı kararının kesinleşmesinin ardından kat maliklerinin önünde iki ana seçenek bulunur: Binayı yıkıp yeniden yapmak veya teknik olarak mümkünse güçlendirmek. Yeniden yapım için kat maliklerinin salt çoğunluğu ile karar alınabilirken, güçlendirme için ise yüzde 80 çoğunluk gerekmektedir. Güçlendirme seçeneği tercih edildiğinde, uygun şartları taşıyan maliklere kredi imkanları da sunulmaktadır.
Karar alınamazsa ne olur?
Riskli yapı kararının kesinleşmesinin ardından bina için yeniden yapım veya güçlendirme konusunda gerekli kararların alınamaması durumunda idari süreç devreye girer. Bu aşamada, binanın elektrik, su ve doğal gaz hizmetleri kesilir ve tahliye ile yıkıma yönelik işlemler uygulanabilir. Kentsel dönüşümde riskli yapı tespiti, yalnızca binanın yıkılıp yıkılmayacağını belirleyen bir işlem değil, aynı zamanda yapının geleceğine ilişkin hukuki, teknik ve ekonomik sürecin başlangıç noktasıdır. Bu nedenle bina sahiplerinin riskli yapı raporunun hazırlanmasından itiraz süresine, yıkım takviminden yeniden yapım veya güçlendirme kararına kadar tüm aşamaları dikkatle takip etmeleri büyük önem taşımaktadır.
