Örebro Üniversitesi’nden ekofaşizm araştırmasına destek

Örebro Üniversitesi’nin ekofaşizm araştırması, doğa ve aile imgelerini inceliyor; ancak çalışmada genç erkeklerin aşırıcılığa yöneldiğine dair ölçüm bulunmuyor.

İsveç’teki Örebro Üniversitesi, genç erkeklerin “sağ aşırıcılığa” neden ilgi duyduğunu açıklamayı amaçladığını belirttiği bir toplumsal cinsiyet çalışmasını kamuoyuna duyurdu. Ancak araştırma, genç erkeklerin bu tür içeriklerden etkilenip etkilenmediğini ya da bu içeriklerin yeni üyeler kazandırıp kazandırmadığını ölçmüyor. Çalışma, araştırmacının ekofaşizmle ilişkilendirdiği çevrim içi kanallardaki görsellerin yorumlanmasına dayanıyor.

Üniversitenin 21 Eylül’de yayımladığı açıklamada, toplumsal cinsiyet çalışmaları alanında doktora yapan ve Feminist Sosyal Çalışmalar Merkezi’ne bağlı Maria Darwish’in araştırmasına yer verildi. Üniversiteye göre Darwish, 2020-2025 yılları arasında 41 kanaldan toplanan 11 bin 107 görseli inceledi. Söz konusu kanallar araştırmacı tarafından “ekofaşist” olarak tanımlanıyor.

Ekofaşizm, üzerinde ortak ve kesin bir tanım bulunan yerleşik bir kavram değil. Üniversitenin kendi açıklamasında da bu terimin tek bir ideolojiyi değil, farklı fikirlerden oluşan bir yelpazeyi ifade ettiği belirtiliyor. Buna rağmen açıklamada, açık nefret söylemi görülmediği durumlarda dahi aşırıcılığın tespit edilebileceği savunuluyor. Bu yaklaşım, sıradan doğa ve aile imgelerinin hangi koşullarda siyasi bir anlam taşıdığı sorusunu gündeme getiriyor.

Darwish’in doktora tezi, toplumsal cinsiyet, doğa ve “olumlu” duygulanım arasındaki ilişkiyi ele alıyor. Çalışma üç görsel incelemesiyle bir literatür değerlendirmesinden oluşuyor ve çok modlu eleştirel söylem analizi yöntemini kullanıyor. 2020-2026 döneminde yürütülen proje, başlangıç noktası olarak feminist ve kesişimsel teoriyi alırken, toplumsal cinsiyeti temel analiz perspektifi olarak belirliyor.

Tezde doğada yürüyen bir kişi, aile ya da hayvan görselinin tek başına aşırılık anlamına gelmediği ifade ediliyor. İddia, bu imgelerin daha önce ideolojik içerikleri nedeniyle seçilmiş kanallarda paylaşılması halinde belirli bir dünya görüşünün parçası olarak okunabileceği yönünde. Bu bağlam, üniversitenin araştırmayı duyuran başlığında geri planda kalıyor.

Tezin 103-105. sayfalarında açıklanan yönteme göre kanallar, ekofaşizm ifadesini veya araştırmacının bu kavramla ilişkilendirdiği sembolleri açıkça kullandığı düşünülen hesaplar arasından seçildi. Daha sonra bu kanalların yeniden paylaşımları da veri setine eklendi. Dolayısıyla incelenen doğa görselleri genel sosyal medya akışından rastgele alınmadı; önceden belirlenmiş ideolojik bağlama sahip kanallardan derlendi.

11 bin 107 görsel sayısı, tüm materyalin toplamını ifade ediyor; her bir görselin ayrıntılı biçimde çözümlendiği anlamına gelmiyor. Araştırmacı 41 kanaldan temsilî olduğunu düşündüğü 283 motif seçti. Buna ek olarak beş kanalın tamamına ait 10 bin 824 görsel arşive dahil edildi. Nisan 2025’te yayımlanan ve Lucas Gottzén ile hazırlanan önceki bir incelemede ise aynı terimle etiketlenmiş yaklaşık 300 görsel değerlendirilmişti. Bu görsellerin bir bölümünde odal runesi gibi açık siyasi bağlama işaret eden semboller bulunuyordu.

Üniversitenin açıklaması, çalışmayı genç erkeklerin sağ aşırıcılığa yönelme nedenlerini anlamaya katkı sağlayan bir araştırma olarak sunuyor. Ancak tezde genç erkeklerin doğa temalı görsellerden etkilenme düzeyini ölçen bir araştırma, anket ya da işe alım sürecine ilişkin bir test yer almıyor. Çalışmanın temelini görsel malzemenin yorumu oluşturuyor.

Örebro Üniversitesi’nin personel sayfasında Darwish’in Oslo’da, kendi ifadesiyle sağ aşırıcılık, çevre hareketi ve erkeklik konularını ele alan bir yüksek lisans yaptığı belirtiliyor. Araştırmacının daha önce “sevimlilik” ve “düşünceli erkek” temaları üzerine de çalışmalar yürüttüğü aktarılıyor. Projenin finansörü olarak Örebro Üniversitesi gösterilirken destek miktarı açıklanmadı.

Editör ekibi, konuya ilişkin görüşlerini almak üzere Maria Darwish’e ulaşmaya çalıştı.