Cehaletin Konfor Alanı: Bilgi ve Bilgisizlik Üzerine Derin Bir Bakış
Cehaletin konfor alanı, insanın bilgiye ulaşma yolunda karşılaştığı zorlukları ve bilinçlenmenin önemini ele alıyor.
AYDIN UZKAN
CEHALETİN KONFOR ALANI
Eflatun, ‘Sofist’ adlı eserinde, “Bir şeyi bilmediği hâlde bildiğini sanmak, insanların zihinsel hatalarının temel kaynağıdır. Bilgisizliğin bu türüne cehalet denir” ifadesiyle cehaletin doğasına ışık tutar. Arapların ‘Fi’l cehaleti rahatun’ sözü, cehaletin sağladığı geçici huzuru vurgular. Ancak gerçek konfor, bilginin kendisindedir. İnsan bilgi edindikçe, kendi güvenli alanını inşa eder.
Cehalet, karanlık bir oda değil, sıkı perdelerle kapatılmış, sıcak ve rahat bir ev gibidir. Bilmemek, başlangıçta huzur verici görünse de, bu durum insanı yanıltabilir. Toprağın altındaki dikenleri görmemek, yürüyüşe hafiflik katarken, cehaletin getirdiği yanılgılar insanı gerçeklikten uzaklaştırır. Bilgi edinme süreci, daha fazla soru sormayı ve kendi inançlarının sorgulanmasını gerektirir. Cehaletin konforu, bu sorgulama sürecinden kaçışta gizlidir.
Cehaletin bir başka yanı, insanı kendini haklı hissettirmesidir. Bilmediğimiz konularda konuşurken, eksikliğimizi değil, kesinliğimizi sergileriz. Düşünmek ve araştırmak zahmetli bir süreçtir; oysa hazır yargılar, zihnimizin önüne serilen kısa yollar gibidir. Bu yolları takip eden birey, nereye gittiğini sorgulamaktan vazgeçer.
Cehalet yalnızca eğitim eksikliği ile sınırlı değildir; bilgi sahibi olmak, her zaman doğru bilgiye ulaşmak anlamına gelmez. İnsanlar, yalnızca kendileriyle benzer düşünenlerin görüşlerine yöneldiğinde ve farklı düşünceleri tehdit olarak gördüğünde, bilgi artışına rağmen zihinsel daralmalar yaşanabilir. Bu durum, cehaletin kitaplar arasında bile var olabileceğini gösterir.
Modern çağda bilgi miktarı artmışken, doğruyu yanlıştan ayırmak daha da zorlaşmıştır. Ekranlar, her gün milyonlarca bilgi sunarken, bu bilgi bombardımanı zihinsel uyuşmaya neden olabilir. İnsan, sürekli bilgi akışına maruz kalmasına rağmen düşünmeyi bırakabilir. Yanılma ihtimalini kabul etmek, küçülmek değil, büyümektir. Kendi zihninin sınırlarını görmek, dünyanın sınırlarını görmekten daha değerlidir. Bazen en büyük cehalet, bilmediğini bilmemektir.
İnsan, ait olduğu grubun onayını kaybetmekten korkarak, kendi düşüncelerini oluşturmak yerine başkalarının fikirlerine yönelir. Kalabalık içinde yürümek kolaydır; ancak kendi yolunu açmak, zorluklarla yüzleşmeyi gerektirir. Cehaletin konforu, bu nedenle kalabalık bir ortamda daha cazip hale gelir.
Bilginin getirdiği sorumluluk, Platon’un Mağara Alegorisi’nde olduğu gibi, gözleri yakan bir ışık gibidir. Mağaradaki gölgeleri gerçeklik olarak kabul edenler için bu durum son derece konforludur. Ancak dışarı çıkıp güneşi görmek, alışılmış inançların yıkılmasını ve bireyin kendi cehaletiyle yüzleşmesini gerektirir. Cehaletin konfor alanı, başlangıçta rahat bir koltuk gibi görünse de, zamanla insanı hareketsiz hale getirir. Bilgi ise, rahatsız edici bir rüzgar gibi, karanlıkları aydınlatır ve gerçekleri ortaya çıkarır.
Toplumlar da bireyler gibi, bildiklerinin içinde kalmayı tercih edebilir. Böylece cehaletin konforu, toplumsal hafızada yer edinir ve bireylere hazır anlam kalıpları sunar. Bu kalıpları sorgulamadan benimseyen bireyler, cehaletin konfor alanında yaşamaya başlarlar. Sorulmamış soruların sağladığı dinginlik, kişinin kendi inşa etmediği bir evde kiracı kalması gibidir. Tavan çökmeksizin yaşandığı sürece, evin mimarisiyle kimse ilgilenmez.
Cahiller, tarih boyunca birbirlerini destekleyerek, kendi cehaletlerinden yeni bir dil ve kültür oluşturmuşlardır. ‘Körler sağırları, sağırlar körleri ağırlıyor’ misali, cehaletin konfor alanından çıkmak, insanın kendisine şu soruyu sormasıyla başlar: “Ya yanılıyorsam?” Bu küçük soru, zihnin kapısına bırakılmış büyük bir anahtardır. İnsan kendi doğrularından şüphe edebildiği anda öğrenmeye başlar.
Sonuç olarak, insan zihni belirsizlik denizinde yüzen kırılgan bir gemi gibidir ve bilgi, bu denizdeki en fırtınalı dalgaları getirir. Bilmek, sorumluluk almayı ve cehaletin konfor alanlarından vazgeçmeyi gerektiren onurlu bir eylemdir.
Yazarımızın sitemizde yayınlanan diğer yazıları için tıklayınız:
https://haberedebiyat.com/author/auzkan/
