İklim Krizi Kum Fırtınalarını Artırıyor: 3,8 Milyar İnsan Tehdit Altında

İklim krizi nedeniyle kum fırtınalarının sıklığı artıyor, 3,8 milyar insan sağlık riski altında.

İklim değişikliği, kuraklık koşullarının artmasıyla birlikte kum ve toz fırtınalarının sıklığını ve etkisini dünya genelinde artırmış durumda. Bu doğa olayı, 3,8 milyar insanı etkileyerek kalp krizi, inme, menenjit ve kronik solunum yolu hastalıkları gibi ciddi sağlık sorunlarını beraberinde getiriyor.

Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve yoğunluğunda gözlemlenen artış, Dünya Sağlık Örgütü tarafından da doğrulanıyor. İklim değişikliği, çölleşmeyi hızlandırarak bu fırtınaların yayılımını artırıyor. Kum ve toz fırtınaları, hava kirliliğini artırarak partikül madde konsantrasyonlarını yükseltiyor.

Her gün dünya genelinde yaklaşık 330 milyon insan, rüzgarla taşınan ve binlerce kilometre uzağa gidebilen toz parçacıklarına maruz kalıyor. Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden Prof. Dr. Murat Türkeş, kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliği ile olan bağlantısını vurguladı. Türkeş, güçlü rüzgarların genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerden atmosfere taşıdığı çökel malzemelerin kum ve toz fırtınalarını oluşturduğunu belirtti.

Kurak iklim koşullarının hâkim olduğu bölgelerde, özellikle çöl çevrelerinde kum ve toz kaynaklarının yoğunlaştığını ifade eden Türkeş, Afrika, Gobi Çölü ve Orta Doğu’nun bu tür fırtınaların en önemli kaynakları olduğunu söyledi. İklim değişikliği, mevcut kurak bölgelerin dışında yeni kum ve toz fırtınası alanları da yaratıyor. Bu fırtınalar, iklim, atmosfer ve yağış oluşumunu olumsuz etkiliyor.

Küresel Toz Salımları ve İnsan Etkisi

Türkeş, kum ve toz fırtınalarının doğrudan ve dolaylı olarak 3,8 milyar insanı etkilediğini belirterek, atmosferdeki toz salımlarının yaklaşık %25’inin insan kaynaklı olduğunu açıkladı. Küresel toz bütçesinin %80’inden fazlası Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklanıyor. İklim değişikliği, bu bölgelerdeki basınç ve rüzgar sistemlerini etkileyerek Türkiye ve çevresindeki alanları daha fazla tehdit eder hale getiriyor.

Kum ve toz fırtınalarının yağış ve su kaynakları üzerindeki etkisi de önemli. Bu fırtınalar, tarımda rekolte kaybına yol açarak sebze ve meyve üretimini olumsuz etkileyebilir. Türkeş, kum ve toz fırtınalarının önlenmesi için iklim değişikliğiyle mücadele edilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, toprak nemini artırmak için yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların önemine değindi.

Dünya Meteoroloji Örgütü, 23 Nisan’da Akdeniz kıyılarında ve Türkiye-Suriye sınırına yakın bölgelerde günlük ortalama yüzey toz konsantrasyonunun orta seviyeden hassas düzeye ulaşabileceğini öngörüyor.

Kum ve Toz Fırtınalarının Sağlık Üzerindeki Etkisi

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, kum ve toz fırtınalarının halk sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirtti. Bu fırtınalar, sanayi atıkları, tarım ilaçları ve alerjenleri taşırken, PM10 ve PM2.5 gibi partiküller solunum yollarına zarar verebiliyor. Çöl tozlarının bulunduğu günlerde, solunum, kalp ve damar hastalıklarıyla hastane başvurularında artış gözlemleniyor.

Uzun süre toza maruz kalmanın, kronik solunum ve kalp hastalıklarını tetikleyebileceğini ifade eden Turan, özellikle çocuklar ve yaşlıların daha fazla risk altında olduğunu vurguladı. Toz fırtınası uyarıları sırasında dışarı çıkılmaması, pencerelerin kapatılması ve filtreli maskelerin kullanılması gerektiği konusunda uyarılarda bulundu.