Ortak Türk Alfabesi için Özbekistan’dan tarihi adım
Ortak Türk Alfabesi çalışmaları Özbekistan’ın kararıyla yeni bir aşamaya ulaştı. Değişiklikle ülkenin yazı sistemi diğer Türk alfabelerine yaklaşacak.
Türk dünyasında ortak bir yazı sistemi oluşturulması amacıyla yürütülen çalışmalar, Özbekistan’dan gelen kararla yeni bir aşamaya ulaştı. Özbekistan Senatosu, ülkenin Latin alfabesini Ortak Türk Alfabesi ile daha uyumlu hale getirecek düzenlemeyi kabul etti. Böylece 1990’lı yıllarda başlayan alfabe birliği arayışında önemli bir adım atılmış oldu.
Ortak alfabe fikri, Türkiye’nin Latin alfabesini temel alan çalışmalarla yıllar içinde şekillendi. Süreç, 2023 yılında Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dil birliğinin ilk adımının alfabe birliği olduğunu vurgulamasının ardından daha da hız kazandı. Bu dönemde Türk dünyasında ortak bir Latin alfabesi oluşturulması için kurulan komisyon çalışmalarını sürdürdü.
34 harfli ortak sistem
Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, 2024 yılında farklı Türk lehçelerindeki sesleri karşılayacak 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde uzlaştı. Sistem, tüm Türk devletlerinin aynı harflerin tamamını kullanmasını öngörmüyor. Her ülkenin kendi dilindeki sesleri karşılayan harfleri bu ortak çerçeveden seçerek alfabelerini birbirine yaklaştırması hedefleniyor. Türkiye’de kullanılan Latin alfabesi de çalışmaların başlıca referansları arasında yer alıyor.
Özbekistan’da düzenleme kabul edildi
Özbekistan Senatosu’nun kabul ettiği düzenlemeyle mevcut Latin alfabesinde kullanılan “o‘”, “g‘”, “sh” ve “ch” gösterimlerinin sırasıyla “ö”, “ğ”, “ş” ve “ç” harfleriyle yazılması planlanıyor. Yeni sistem 28 harf ile bir kesme işaretinden oluşacak. Değişiklik, Özbek alfabesini başta Türkiye olmak üzere Latin alfabesini kullanan diğer Türk topluluklarının yazı sistemlerine daha yakın hale getirecek.
Senatodan geçen kanun, onaylanması için Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’e sunulacak. İmzanın ardından yürürlüğe girmesi beklenen yeni alfabe için kapsamlı bir geçiş dönemi uygulanacak. Resmi belgeler, para birimleri, tabelalar ve bazı kurumsal unsurların kısa sürede değiştirilmesi yerine mevcut uygulamalar belirli bir süre kullanılmaya devam edecek.
Eğitim alanındaki dönüşümün de kademeli biçimde gerçekleştirilmesi planlanıyor. Ders kitaplarının ilk sınıflardan başlanarak 2027-2031 yılları arasında yenilenmesi öngörülüyor.
Diğer Türk devletlerindeki çalışmalar
Özbekistan’ın kararının ardından dikkatler, alfabe çalışmalarını sürdüren diğer Türk devletlerine çevrildi. Kazakistan Latin alfabesine geçiş hazırlıklarını devam ettirirken Kırgızistan, kendi dilinin ses özelliklerine uygun bir sistemi Ortak Türk Alfabesi temelinde şekillendirmeye çalışıyor.
Astana’da gerçekleştirilen Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu toplantısında Kazak ve Kırgız Türkçeleri için hazırlanan ortak alfabe temelli öneriler ilk kez kamuoyuyla paylaşılmıştı. Aynı toplantıda, 34 harfli ortak sistemin uygulanmasına ilişkin kılavuz da onaylanmıştı.
