Quiniela 80 yaşında: İspanya futbol geleneği
İspanya’nın ünlü futbol tahmin oyunu quiniela, 80’inci yılını kadınlar liginden dört maçın kalıcı olarak eklenmesiyle kutluyor.
İspanya futbolunun en köklü tahmin oyunlarından quiniela, kuruluşunun 80’inci yılını yeni bir uygulamayla karşılıyor. Milyonlarca avroluk ikramiyeler dağıtan oyunun kuponunda, kadınlar futbol liginden dört karşılaşma artık kalıcı olarak yer alacak.
Bugüne kadar 8 milyar avrodan fazla ikramiye dağıtan quiniela, özellikle 20’nci yüzyılın ikinci yarısında büyük bir popülerlik kazandı. O dönemde halkın ilgisi bakımından oyunun en güçlü rakibi yalnızca piyangoydu.
Quiniela, 22 Eylül 1946’da yedi maçtan oluşan bir kuponla başladı. İki peseta karşılığında oynanan ilk kuponda katılımcılardan maçların kesin sonuçlarını tahmin etmeleri isteniyordu. İlk çekilişte 38 bin 530 kupon değerlendirilirken yalnızca 62 kupon ikramiye kazandı.
En yüksek ödül, iki talihliye verilen 9 bin 603 pesetaydı. Bu miktar 57,7 avroya denk geliyordu; günümüzdeki hayat pahalılığı dikkate alındığında yaklaşık 15 bin avroluk bir değeri ifade ediyor. Dijital dönem öncesinde gerçekleştirilen ilk değerlendirme işlemi ise beş gün sürdü.
Oyun, iki yıl sonra bugün büyük ölçüde korunan formatına geçti. Kuponda 14 karşılaşma ve her maç için ev sahibi galibiyeti, beraberlik ya da deplasman galibiyetini gösteren 1X2 seçenekleri yer aldı. Başlangıçta 14 veya 13 doğru tahminde bulunan kuponlar ödüllendirildi; ikramiye miktarı, kazananların sayısına göre belirlendi.
14 doğru tahmin yapan çıkmadığında ödül 12 bilenlere verildi. 1961’de 11 doğru tahmin kategorisi, 2003’te ise 10 doğru tahmin kategorisi sisteme eklendi. 1988’de kupona 15’inci maçın eklenmesiyle “pleno al quince” dönemi başladı. Bu karşılaşma yalnızca ilk 14 maç doğru bilindiğinde hesaba katılıyordu. 2014’ten itibaren ise 15’inci maçta takımların atacağı gol sayısının da doğru tahmin edilmesi gerekiyor. 1 Ekim 2017’de bu bölüm ilk kez kadınlar futbol liginden bir karşılaşmaya ayrıldı.
“Quiniela’nın Gabino’su”
Quiniela tarihinin en dikkat çekici hikâyelerinden biri, 4 Şubat 1968’de yaşandı. 18 yaşındaki çiftçi Gabino Moral Sanz, Valladolid yakınlarındaki Valbuena de Duero’da kuponunu doldururken tahminlerini bir zar atarak belirledi. O hafta tüm sonuçları bilen tek kişi olan Sanz, 30 milyon 204 bin 428 peseta kazandı. O dönemin koşullarında bu ödül büyük bir servet anlamına geliyordu.
“Quiniela’nın Gabino’su” olarak anılmaya başlayan Sanz, kısa sürede ülke çapında tanındı. Bir kuponun tamamen şansa dayalı biçimde büyük bir servete dönüşebileceğini gösteren bu olay, oyuna yönelik ilgiyi daha da artırdı ve quiniela’nın altın döneminin simgelerinden biri oldu.
Mart 1983’te Madrid’de oynanan bir kuponun 301 milyon peseta, yani 1 milyon 809 bin avro kazanması da geniş yankı uyandırdı. İlk etapta ödülün bir polis komiserine çıktığı düşünüldü; ancak daha sonra kuponun yaklaşık 20 kişilik bir arkadaş grubuna ait olduğu ortaya çıktı.
Quiniela’da bugüne kadar verilen en yüksek ödül ise 2 Ekim 2005’te Tarragona’nın Reus kentinde oynanan kupona çıktı. Kazanan kuponun ödülü 9 milyon 89 bin 888,93 avro olarak kayıtlara geçti.
Oyunun İspanya toplumundaki etkisi sinemaya da yansıdı. Quiniela; Ana Mariscal’ın yönettiği ve başrolünde yer aldığı 1960 yapımı “La quiniela”, Mariano Ozores imzalı ve Alfredo Landa’nın oynadığı 1974 tarihli “Jenaro, el de los catorce” ile Alberto Utrera’nın yönettiği, Paco León’un başrolünü üstlendiği 2025 yapımı “Uno Equis Dos” filmlerinde önemli bir yer tuttu.
İkramiye ve gelirlerin dağılımı
Quiniela gelirlerinin yüzde 55’i ikramiyelere ayrılırken, kalan kaynakların önemli bir bölümü yıllar boyunca sosyal ve sportif amaçlarla kullanıldı. 6 Mayıs’ta kabul edilerek 1 Temmuz’da yürürlüğe giren Kraliyet Kararnamesi’nin ardından bahislerden alınan Oyun Faaliyetleri Vergisi gelirinin yüzde 45,50’sini İspanya Yüksek Spor Konseyi profesyonel futbola dağıtacak.
Bu payın yüzde 30,50’si erkekler ligine, yüzde 15’i ise kadınlar ligine aktarılacak. Gelirin yüzde 49,95’i il yönetimlerine, yüzde 4,55’i de profesyonel olmayan futbola kaynak sağlamak üzere İspanya Kraliyet Futbol Federasyonu’na verilecek.
Quiniela’nın İspanya sporuna katkısı yalnızca güncel gelir paylaşımıyla sınırlı kalmadı. Oyun gelirleri, ADO Planı kapsamındaki bursların yanı sıra 1982 Dünya Kupası ve 1992 Barcelona Olimpiyatları için sağlanan desteklerde de kullanıldı.
